การได้เห็นภาพเก่าของเชียงราย  ทำให้เห็นว่าอดีตในหลายสิบปีที่ผ่านมาเชียงรายมีการเปลี่ยนแปลงอย่างไร  แต่การบันทึกภาพในอดีตนั้นมีไม่มาก  เนื่องจากในสมัยก่อนนั้นกล้องถ่ายรูปยังมีน้อยมาก  ผู้ที่มีความรู้เรื่องการถ่ายภาพก็ยังไม่มีมากเช่นกัน

     สำหรับกล้องถ่ายรูปเข้ามาเชียงรายเมื่อไหร่  ปี พ.ศ.ใด ไม่อาจระบุแน่ชัดได้  แต่คาดว่าน่าจะเป็นมิชชันนารีเป็นผู้นำมา  โดยหลังจากสงครามโลกครั้งที่ 2 ก็เริ่มปรากฎร้านถ่ายรูปในตัวเมืองเชียงราย

ร้านถ่ายรูปที่นับว่าเป็นร้านแรกๆ และเป็นที่รู้จักของชาวเชียงราย  เช่น ร้านทวีสิน , ร้านเชียงรายโฟโต้ , ร้านฉายาสมจิตร, ร้านจันหมัน  และร้านสว่างศิลป์ โดยหลังจากนั้นก็มีร้านถ่ายรูปอื่นๆ เปิดตามมา  ได้แก่ร้านมนต์รัก , ร้านคิงส์ ฯลฯ   โดยร้านเชียงรายโฟโต้ถือว่าเป็นร้านที่ใหญ่ที่สุดในขณะนั้น  มีส่วนแบ่งตลาดสำหรับการถ่ายรูปนอกสถานที่ประมาณร้อยละ 90  และมักได้รับโอกาสถ่ายรูปในวาระสำคัญต่างๆ มากมาย  ส่วนร้านสว่างศิลป์ก็เป็นที่ยอมรับถึงฝีมือในการแต่งฟิล์ม  ว่าตกแต่งฟิล์มได้สวยที่สุด

     ผู้ที่จะสามารถเปิดร้านถ่ายรูปได้นั้นต้องมีความรู้เฉพาะทางอย่างมาก  ต้องฝึกงานที่ร้านถ่ายรูปอย่างต่ำ 5-10 ปี  หรือมากกว่านั้น  งานที่ฝึกได้แก่ การคัดรูป  การตัดรูป  การล้างฟิล์ม  ตามลำดับ  และที่นับว่าเป็นวิชาขั้นสูงของการถ่ายรูปคือการแต่งฟิล์ม  โดยระหว่างที่ฝึกงานอยู่ในร้านนั้น  ก็ต้องพยายามสะสมเงินทุนเพื่อเปิดร้านจากเงินเดือนที่ได้รับให้ได้มากที่สุด  เนื่องจากอุปกรณ์การถ่ายรูปต้องซื้อด้วยเงินสด  และมีราคาแพงมาก  โดยกล้องถ่ายรูปสำหรับถ่ายรูปนอกสถานที่ที่เป็นที่นิยมและมีชื่อเสียงได้แก่  กล้องถ่ายรูปยี่ห้อ Hasselblad ของประเทศสวีเดนเมื่อประมาณ 50-60 ปีก่อนก็มีราคาสูงถึงตัวละ 50,000-60,000 บาท  นอกจากนี้ก็ยังมีอีกหลายยี่ห้อด้วยกัน  เช่น Leica , Nikon, Pentax , RolleiFlex , Rolleicord ฯลฯ  อุปรกรณ์อื่นๆ เช่น แฟรช  เป็นอุปกรณ์ที่ต้องทำการเชื่อมต่อกับกล้อง (ปัจจุบันแฟรชเป็นระบบอัตโนมัติที่อยู่ภายในตัวกล้อง)  มีลักษณะเป็นหลอด  การถ่ายรูป 1 ครั้ง  หลอดไฟแฟรชก็จะขาด  ดังนั้นการใช้แฟรชแต่ละครั้งก็ต้องทำการเปลี่ยนหลอด  หากถ่ายภาพนอกสถานที่  และถ่ายจำนวนหลายรูป  ช่างภาพต้องตระเตรียมนำหลอดไฟไปด้วยจำนวนมาก  ต่อมาในช่วงปี 2500 แฟรชเปลี่ยนเป็นแบบอิเล็กทรอนิกส์แต่ช่างภาพก็ต้องขนแบตเตอร์รี่ไปด้วย  ไฟแฟรชให้ความสว่างในระยะประมาณ  30 เมตร ร้านถ่ายรูปเป็นอาชีพที่ค่อนข้างมีรายได้ดีเนื่องจากมีแค่ไม่กี่ร้าน  อีกทั้งยังมีบริการรับถ่ายรูปทั้งใน และนอกสถานที่  หากถ่ายรูปในสถานที่ ส่วนใหญ่ลูกค้าจะนิยมถ่ายรูปครอบครัวในวาระสำคัญๆ เช่น วันปีใหม่  หรือวันรวมญาติ  , ถ่ายรูปติดใบสุทธิ , ถ่ายรูปพัฒนาการของเด็ก , ถ่ายรูปติดบัตรต่างๆ เป็นต้น  กล้องถ่ายรูปที่ใช่ถ่ายภายในร้านจะเป็นกล้องขนาดใหญ่  มีลักษณะรูปร่างเป็นกล่องสี่เหลี่ยม  มีล้อ  เลนซ์ที่ใช้ส่วนใหญ่ยี่ห้อเลนส์ Schneider

     ส่วนการถ่ายรูปนอกสถานที่  ช่างภาพจำเป็นต้องแต่งตัวให้เรียบร้อยและดูดีเนื่องจากต้องออกไปพบปะผู้คนมากมาก   และพบกับลูกค้า เป็นการสร้างภาพให้ดูน่าเชื่อถือ และเป็นการเคารพเจ้าของงานด้วย  การถ่ายภาพนอกสถานที่ได้แก่ การถ่ายภาพหมู่นักเรียน , งานแต่งงาน , งานขึ้นบ้านใหม่ , งานบวชนาค , งานศพ เป็นต้น  บางครั้งทางร้านถ่ายรูปต้องมีกล้องถึง 2 ตัว  หรือมีผู้ช่วย  เช่นงานวันลอยกระทงในตัวเมืองเชียงรายจะมีผู้สนใจถ่ายรูปจำนวนมาก  ไม่ว่าช่างภาพจะถือกล้องเดินไปทางไหนตามท้องถนน  ก็มักจะถูกชาวบ้านเรียกให้ถ่ายรูปแบบทุกก้าวที่เดินไป  โดยที่ทางร้านไม่ต้องเรียกเก็บเงิน หรือเงินมัดจำล่วงหน้า  เนื่องจากลูกค้าจะเป็นผู้ตามหา และจะทราบด้วยตนเองว่าจะต้องไปรับรูปที่ร้านใด เพราะร้านถ่ายรูปขณะนั้นมีไม่กี่ร้าน และหากไปถ่ายรูปที่ร้านในวันลอยกระทงก็ต้องรอคิวเพราะลูกค้ามีจำนวนมาก  ร้านถ่ายรูปบางแห่งถ่ายได้ถึง 300 หัวต่อวัน   เรียกได้ว่าทุกร้านจะต้องเปิดร้านจนถึงสว่าง    และกว่าลูกค้าจะมารับรูปได้ต้องใช้เวลา 5 วันขึ้นไป  ในช่วงเทศกาลบางครั้งต้องใช้เวลารอนานเกือบเดือน  เพราะทางร้านจะต้องใช้ทั้งเวลา  และใช้ทั้งฝีมือในการแต่งฟิล์มให้ออกมาสวยงาม  แต่ทว่าลูกค้าก็พร้อมจะรอรับรูปอย่างเต็มใจ ไม่เฉพาะการถ่ายรูปทั่วไปเท่านั้นที่นิยม  แต่การถ่ายรูปเพื่อทำเป็น ส.ค.ส. ก็เป็นที่ชื่นชอบเช่นเดียวกัน  โดยสถานที่ที่ชาวเชียงรายนิยมถ่ายรูปได้แก่  สะพานแม่น้ำกก , โบสถ์คริสจักรที่ 1 (กลางเวียง) , โรงพยาบาลโอเวอร์บรุ๊ค  แม้กระทั่งถ่ายรูปตัวเองหรือครอบครัวเป็น ส.ค.ส. นอกจากเป็นอาชีพที่สร้างรายได้ดีแล้วยังเป็นอาชีพที่นับว่ามีเกียรติอย่างมาก  เพราะมักได้รับเกียรติจากเจ้าของงาน และคนทั่วไป  เนื่องจากเป็นบุคคลที่จะเป็นผู้ทำการบันทึกเหตุการณ์สำคัญไว้  และเป็นผู้พิจารณาว่าจะถ่ายรูปออกมาในรูปแบบใด  มีอำนาจสั่งได้ทุกระดับชั้น  เพราะใครก็อยากให้รูปออกมาดูดี  ทุกคนจึงต้องเชื่อฟังช่างภาพ  ส่วนตามงานเทศกาลต่างๆ ที่ต้องเสียค่าเข้าชม  เช่น งานฤดูหนาวเชียงราย  ช่างภาพจะได้รับเกียรติ ให้เข้างานโดยไม่ต้องซื้อบัตร  สามารถเดินทางเข้าชมงานได้ฟรีแค่นำกล้องถ่ายรูปไปด้วย

     คุณณรงค์  เจ้าของร้านเชียงรายโฟโต้  ได้รับการแต่งตั้งให้เป็น ช่างภาพประจำจังหวัดเชียงราย โดยมักได้รับเกียรติและได้รับโอกาสต่างๆ มากมาย  เช่นเมื่อปี พ.ศ. 2501 พสกนิกรชาวเชียงรายได้มีโอกาสรับเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9  พร้อมสมเด็จพระบรมราชินีนาถ  ในวโรกาสเสด็จเยือนเชียงรายครั้งแรก   ก่อนวันเสด็จฯ ทางศาลากลางจังหวัดเชียงรายจะเชิญช่างภาพในเชียงรายเกือบทุกร้านเพื่อทำการอบรมและแจกปลอกแขนแสดงตนว่าเป็นช่างภาพก่อน  และทำการกำหนดตำแหน่งยืนเพื่อฉายพระรูป  ช่างภาพทั่วไปจะมีโอกาสแค่เขตชั้นนอกเท่านั้น เช่น บริเวณถนนธนาลัย  และหน้าศาลากลาง (หลังเก่า)  แต่คุณณรงค์  เนื่องจากเป็นช่างภาพประจำจังหวัดจึงได้รับโอกาสให้เข้าถึงชั้นในสุด  ด้วยฝีมือและความชำนาญจึงทำให้รูปที่คุณณรงค์ถ่ายได้ถูกคัดเลือกลงตีพิมพ์หน้าปกหนังสือบางกอก  โดยในช่วงนั้นรูปในหลวงเสด็จฯ เยือนเชียงราย ได้สร้างรายได้ให้แก่ร้านถ่ายรูปเป็นเงินจำนวนมาก  มีการอัดภาพจำหน่ายนับหมื่นๆ ใบ แต่ก็ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของประชาชน  ทำให้ร้านถ่ายรูปบางแห่งต้องอัดรูปจนสว่าง 

     ช่างภาพในยุคก่อนๆ นั้นจำเป็นต้องมีความรู้เกี่ยวกับเรื่องแสง โฟกัส ความเร็วชัตเตอร์  และต้องมีความชำนาญขั้นสูงเนื่องจากกล้องในยุคนั้นต้องใช้เทคนิคในการถ่ายรูป  รูปจึงจะออกมาสวยงาม  และอุปกรณ์การถ่ายภาพมีราคาแพงมาก  เมื่อเทียบกับปัจจุบันที่มีราคาถูกลง  คนทั่วไปไม่ต้องมีความรู้เรื่องกล้องก็สามารถใช้งานได้  เนื่องจากเทคโนโลยีสมัยใหม่  จึงทำให้ทุกอย่างเป็นเรื่องง่าย  จนทำให้ร้านถ่ายรูปเก่าแก่ดั้งเดิมปิดกิจการไป คงเหลือแต่ร้านสว่างศิลป์ที่คงยืนหยัดเดินตามกระแสสมัยใหม่ของคนเชียงรายต่อไป

ภาพของคุณณรงค์ ปิยะนิจดำรงค์ อดีตช่างภาพมือหนึ่งของเชียงรายซึ่งกำลังจัดเตรียมอุปกรณ์เพื่อถ่ายภาพนอกสถานที่

ร้านถ่ายรูปทวีศิลป์ในอดีต ปัจจุบันบริเวณนี้คือ ปั๊มน้ำมัน ปตท.ห้าแยกพ่อขุนฯ เอื้อเฟื้อภาพโดย คุณสุนันท์ จริยพงษ์ไพบูลย์

ร้านถ่ายรูปฟองเสรี อ.แม่จัน เอื้อเฟื้อภาพโดย ร้านฟองเสรี แม่จัน